Beyinde damar tıkanıklığı, bir tür beyin hasarıdır. Beyne giden kan akışının azalmasına neden olur. Beynin büyük bir kısmını etkileyen beyinde damar tıkanıklığı, daha çok iç karotis damarının %50’sinin tıkanması ile başlar. Bu durumda beyin hücreleri ölmeye başlamakta olup dakikalar içerisinde ciddi beyin hasarları meydana gelebilir.
Beyin damar tıkanıklığı belirtileri son derece fazladır. Semptomlar, özellikle tanı sürecinde önemli bir yere sahiptir. Bulantı ve kusma, baş ağrısı, epilepsi nöbetleri, yürüme güçlüğü beyindeki damarda meydana gelen tıkanıklığın belirtileri arasında yer alır. Bu tür belirtilerden herhangi bir tanesinin gözlemlenmesi halinde kalp damar tıkanıklıkları konusunda uzman desteğine başvurulması gerekir.
Beyin Damar Tıkanıklığı Nedir?
Beyinde damar tıkanıklığı, beyinde bulunan kan damarlarının tıkanması sonucu gözlemlenen bir durumdur. Tıkanıklık durumunda beyne yeterli ölçüde oksijen ve besin maddesi taşınmamasına neden olabilir. Bu durumda beyin hücreleri zarar görebildiği için beyindeki damarlarda oluşan tıkanma çeşitli sonuçlara sebebiyet verebilir.
Beyni besleyen damarlarda tıkanıklık, beyinde işlev bozukluklarına neden olabildiğinden bu durum son derece önemlidir. İç karotis damarının %50’sinin tıkanması sonrasında beyin hücreleri ölmeye başlar. Beyin hücrelerinin ölümü ise çok kısa bir süre sonra beyinde ciddi hasarlara sebebiyet verir.
Beyin Damar Tıkanıklığının Belirtileri Nelerdir?
Beyinde damar tıkanıklığı, çeşitli semptomlarla karakterize edilir. Beyin damar tıkanıklığı belirtileri, özellikle tanı aşamasında son derece önemlidir. Sol ve sağ beyin damar tıkanıklığı belirtileri benzer olup bu tür belirtiler genel hatlarıyla şu şekilde sıralanabilir:
- Baş dönmesi
- Baş ağrısı
- Yürüme güçlüğü
- Bulantı ve kusma
- Duyularda meydana gelen bozukluk
- Konuşma ve görme bozukluğu
- Epilepsi nöbetleri
- Bellek sorunları
- Ani görme kaybı
- Duygu ve düşünce karışıklığı
Bu tür belirtilerin her biri, hastalığın anlaşılmasında önemli bir yere sahiptir. Ayrıca beyinde kılcal damar tıkanıklığı belirtileri de mevcuttur. Bu belirtiler aşağıdaki gibidir:
- Hafıza problemleri ve unutkanlık
- Denge ve koordinasyon sorunları
- Konsantrasyon ve dikkat problemleri
- Hafif konuşma bozuklukları
- Vücudun bir tarafından hafif uyuşma meydana gelmesi
Bu ve bunun gibi belirtilerin görülmesi durumunda uzman desteğinin alınması son derece önemlidir. Her hastalık gibi beyinde oluşan damar tıkanıklığında da erken teşhis ve tedavi, ileride görülebilecek sorunların azaltılmasına etki edebilir.
Beyin Damar Tıkanıklığının Nedenleri ve Risk Faktörleri
Beyinde damar tıkanıklığı çeşitli nedenlerden ötürü meydana gelebilir. Beyinde oluşan damar tıkanıklığı nedenleri ve risk faktörleri genel hatlarıyla şu şekildedir:
- Enfeksiyonlar
- Beyin-damar hastalıkları
- İleri yaş
- Çeşitli ilaçlar
- Tümörler
- Kalp hastalıkları
- Doğumsal hastalıklar
- Hematolojik hastalıklar
Genellikle geç ergenlik ya da yetişkin dönemlerde ortaya çıkan sorunun zaman içerisinde aterom plağına dönüşmesi olanaklıdır. Nedenler ve risk faktörleri hakkında detaylı bilgi edinmek, oluşabilecek damar tıkanıklığı durumunun engellenmesi adına önemlidir.
Beyin Damar Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?
Beyinde damar tıkanıklığı teşhisi, uygun tedavinin belirlenmesi adına oldukça önemlidir. Bu nedenle ilk olarak hastalık teşhisinin gerçekleştirilmesi gerekir. Teşhis için ilk olarak fiziksel muayene yapılır. Stetoskop ile kalp detaylı bir şekilde dinlenir. Üfürüm şeklinde ses alınması, beyinde yer alan damarların tıkanık olduğunun belirlenmesini sağlar.
Öte yandan fiziksel muayene ile anlaşılmazsa bu durumda ultrasonografiye ihtiyaç duyulabilir. Ultrason görüntüleme, karotis arterlerinin iç yapısındaki tıkanıklık ve kan akım düzensizliğinin tespit edilmesine imkan tanır. Ultrasonografinin yanı sıra manyetik rezonans anjiyosu ve bilgisayarlı tomografi gibi yöntemlerin de tercih edilmesi olanaklıdır.
Bilgisayarlı tomografi anjiyografi ile hastaya damar yolundan kontrast madde verilir. Bu sayede damardaki tıkanıklık 3 boyutlu olacak şekilde görüntülenir. Beyinde damar tıkanıklığı tedavisi için önemli olan teşhis aşamasında hastalık tanısı konulduktan sonra uygun tedavi yöntemleri belirlenir.
Beyin Damar Tıkanıklığı Tedavi Yöntemleri
Beyinde damar tıkanıklığı tedavi yöntemleri çeşitlilik gösterebilir. Tıkanıklığın derecesi ve hastanın durumu, ne tür bir tedavi uygulanacağının belirlenmesine olanak tanır. Bu nedenle tedavi aşamasına geçmeden önce uygun tanı işlemlerinin gerçekleştirilmiş olması önemlidir. Beyin damar tıkanıklığı tedavisi kapsamında ameliyat ya da stent tercih edilebilir.
Özellikle şah damarında %70 ve üzerinde darlık bulunması, cerrahi yönteme başvurulmasına neden olabilir. Kişi felç geçirdikten sonra ilk 2 hafta içerisinde işlemlerin yapılması oldukça önemlidir. Bu süreç içinde uygulama gerçekleştirildiğinde en iyi sonucun elde edildiğini ifade etmek olanaklıdır.
Beyin Damar Tıkanıklığını Önlemek için Alınabilecek Tedbirler
Beyinde damar tıkanıklığını önlemek için alınabilecek çeşitli önlemler mevcuttur. Hastalık için risk oluşturabilecek birtakım faktörler bulunduğundan bu faktörlerin azaltılması önlem açısından son derece önemlidir. Beyinde damar tıkanıklığı için alınabilecek tedbirler ana hatlarıyla şu şekildedir:
- Düzenli doktor kontrolleri
- Tütün ürünlerinin kullanımının bırakılması
- Düzenli egzersiz yapılması
- Beslenme alışkanlıklarının gözden geçirilmesi
- Kolesterolün düzenlenmesi
- İnme için risk oluşturabilecek diğer faktörlerin düzenlenmesi
- Yüksek şekerin kontrol edilmesi
Özellikle beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi oldukça önemlidir. Doymuş yağ ve trans yağlardan kaçınmak, Omega 3 bakımından zengin gıdaları tüketmek ve tuz tüketimini azaltmak sağlıklı beslenme alışkanları kapsamında değerlendirilir. Bunun yanı sıra sigara ve alkol tüketimi, beyinde bulunan damarlarda tıkanıklık için risk faktörleri arasında yer alır. Sigaranın damarları daralttığı bilinir. Ayrıca pıhtı riskini arttırır.
Beyinde yer alan damarlardaki tıkanıklığın önlenebilmesi için düzenli egzersiz yapmak da oldukça önemlidir. Damar sağlığının korunmasını destekleyen egzersiz, tansiyonu düzenleme ve kolesterolü düşürme konusunda da faydalıdır.
Ayrıca özellikle 40 yaş ve üstü bireylerin düzenli sağlık kontrolleri yapmasında fayda bulunur. Düzenli kan tahlili ve kalp kontrolü hastalığın erkenden teşhis edilmesine ve tedavi sürecinde çok daha başarılı sonuçlara ulaşılmasına imkan tanır.
Beyin Damar Tıkanıklığında Rehabilitasyon ve İyileşme Süreci
Beyinde yer alan damarlarda tıkanıklık görülmesi halinde rehabilitasyon ve iyileşme sürecinin iyi bir şekilde yönetilmesi gerekir. Beyindeki damarlarda oluşan tıkanıklık, geçici ya da kalıcı inmelere neden olabilir. Bu nedenle tıkanıklık durumunda erken müdahale son derece önemlidir. Kan akışının yeniden sağlanması, beyindeki ödemin azaltılması ve hayati fonksiyonların stabilize edilmesi gerekir.
Bu tür müdahaleler sonrasında rehabilitasyon süreci başlar. Fiziksel rehabilitasyonun çeşitli amaçları bulunur. Bu amaçlar genel hatlarıyla şu şekilde sıralanabilir:
- Denge ve koordinasyonun gelişmesini sağlamak
- Kas gücünün geri kazanılmasına destek olmak
Öte yandan yürüme ve günlük hareketlerin tekrar aktifleştirilebilmesini sağlamak da rehabilitasyonun amaçları arasında yer alır.
Çeşitli tedavi yöntemlerinin uygulanması sonrasında beyin damar tıkanıklığı iyileşme süresinin, durumun ciddiyetine göre değiştiğini söylemek mümkündür. Hafif bir inme sonrasında hastaların kısa sürede iyileşmesi olanaklıdır. Bu tür durumlarda beyin damar tıkanıklığı iyileşme süresi çoğunlukla birkaç gün ya da birkaç haftadır.
Serebral iskemik atak durumlarında geçici bir beyin damar tıkanıklığı meydana geldiği için ortalama 24 saat içerisinde düzelme görülür. Trombotik inme ise beynin bölgesine kan taşıyan damarların içinde meydana gelen pıhtının neden olduğu bir durumdur. Akut dönem, subakut dönem ve kronik dönem başta olmak üzere 3 farklı dönemde iyileşme süreci değerlendirilir. İstemik bir inme türü olan beyin embolisi, farklı iyileşme dönemlerine sahiptir. Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu, müdahale hızı gibi pek çok husus; iyileşmeyi etkileyen faktörler arasında yer alır.