Stent uygulaması, zayıf ve daralmış arterlerde kullanılan metal tüpün takılması işlemidir. Tıkanan damarlarda kan akışında sorun meydana gelir. Kan akışının sistematik bir şekilde sağlanamaması birtakım sağlık sorunlarına neden olur. Bu nedenle tıkanan damarlarda kan akışının tekrar sağlanması için stent başta olmak üzere çeşitli yöntemler tercih edilebilir.
Oksijen bakımından zengin kanı kalbe taşıyan ve daralan koroner arterleri açmak ve tedavi etmek amacıyla stent uygulaması kullanılır. Stentin kullanım alanı bununla sınırlı değildir. Aynı zamanda taş veya tümör oluşumunda vücuttaki akışın engellenmemesi adına da idrar yolları ve safra kesesine stent takılabilir.
Stent ve balonlama işlemi çeşitli adımların uygulanması ile gerçekleştirilir. Bu adımların her biri, uygulamada başarı elde edilebilmesi açısından son derece önemlidir. Stent uygulaması balon anjiyoplasti yöntemi ile yapılarak kasık ya da koldan kan damarlarına girilir.
Stent Nedir ve Ne İşe Yarar?
Stent, arterlerin açık kalmasını sağlamak ve kan akışının sorunsuz bir şekilde ilerlemesini desteklemek amacıyla kullanılan metal bir tüptür. Çoğunlukla anjiyoplasti işlemi sonrasında tercih edilir. Arterde biriken plakların temizlenmesinin ardından artere yerleştirilir. Stentte birçok farklı tür mevcuttur. Biyolojik olarak çözünebilen ve ilaç kaplı stent arasından uygun olan tercih edilir.
Stent uygulaması, temel olarak daralan veya tıkanan damarların ya da kanalların açık kalmasını sağlar. Bu nedenle kalp damar hastalıklarında kullanılan bir yöntem olduğunu söylemek olanaklıdır. Böbrek yolları, beyin damarları ve böbrek yollarında da stent kullanılması olanaklıdır.
Stent Uygulaması Hangi Durumlarda Gereklidir?
Stent uygulaması çeşitli durumlarda geçerlidir. Kalbe balon ve stent uygulaması çoğunlukla koroner arter hastalığında tercih edilmekle birlikte kullanım alanı oldukça geniştir. Stent uygulamasının geçerli olduğu durumlar ana hatlarıyla şu şekildedir:
- Kalp krizi sonrası tıkalı damarların açılması için stent uygulamasına ihtiyaç duyulabilir. Stent uygulaması, kalp kasının çok daha fazla zarar görmesini önler.
- Karotis arter darlığı ya da boyun damarlarında daralma felç riskini artırabilir. Stent ile felç riskinin minimize edilmesi desteklenebilir.
- Periferik arter hastalığı ya da bacak damarlarında tıkanıklık, ağrı başta olmak üzere çeşitli semptomlara neden olabilir. Stent kullanılarak tıkanmış bacak damarlarının açık kalması desteklenebilir.
Bunların yanı sıra safra yolları tıkanıklıkları, böbrek arter darlığı, idrar yolları darlıkları gibi durumlarda da stent tercih edilebilir. Stent takılması için hastanın stente uygun olması gerekir. Bu nedenle uygun hastalarda yöntemin tercih edildiğini söylemek olanaklıdır.
Stent Takılması Nasıl Gerçekleştirilir?
Stent uygulaması için çeşitli adımlar ve uygulamaların gerçekleştirilmesi son derece önemlidir. Balon stent uygulamasında atılması gereken adımlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:
- Hasta değerlendirilir ve gerekli hazırlıklar yapılır. Ayrıca EKG, kan tahlili gibi çeşitli tetkikler yapılarak hastanın uygunluğuna karar verilir.
- Damarın durumunu öğrenmek için anjiyografi kullanılır.
- Kasık ya da el bileği giriş yeri olarak belirlenir. Bu kısmın sterilizasyonu gerçekleştirilir.
- Tıkanan ya da daralan damardan kılavuz tel geçirilir.
- Stentin yer aldığı balon kateter, daralmış bölgeye ilerletilerek balon şişirilir.
- Stent damar duvarına sabitlendikten sonra balon geri çekilir.
- Ardından kan akışının kontrolü gerçekleştirilir ve işlem tamamlanır.
Kalp damarına balon uygulaması sonrasında doktor tarafından hastaya yaşam tarzı değişiklikleri önerilir. Ayrıca gerekli ilaçlar reçete edilerek hastanın uygulama sonrasında takibi gerçekleştirilir. Özellikle herhangi bir komplikasyon durumunda doktor kontrolüne gidilmesi oldukça önemlidir.
Stent Türleri: İlaçlı ve İlaçsız Stentler
Stent uygulamasının çeşitli türleri mevcuttur. Bu türler ana hatlarıyla ilaçlı ve ilaçsız stentler olmak üzere 2 başlık altında değerlendirilir. Stent uygulaması kapsamında yer alan türler ana hatlarıyla aşağıdaki gibi detaylandırılabilir:
- İlaç Salgılayan Stentler: Damar tıkanıklığını engellemek için ilaç salgılayan stentler kullanılabilir. Metal iskelet üzerinde yer alan ilaç, damar içi dokunun aşırı bir şekilde büyümesini engeller. Bu ise yeniden daralma riskinin minimize edilmesini olanaklı hale getirir.
- İlaçsız Stentler: Üzerinde ilaç kaplaması bulunmayan ilaçsız stentler, paslanmaz çelik veya karbon kullanılarak yapılır. Düşük riskli veya kısa süreli daralmalarda ilaçsız stentler kullanılır. İlaçsız stentlerin dezavantajı damarın tekrar daralma riskinin yüksek olmasıdır.
Ayrıca bu türlerin yanı sıra biyolojik stentler de mevcuttur. Zamanla vücut tarafından emilen bu tür stentler, bir süre sonra tamamen kaybolur. Daha çok genç hastalarda biyolojik stentlerin kullanıldığını belirtmek mümkündür.
Stent Uygulamasının Riskleri ve Komplikasyonları
Stent uygulamasının çeşitli riskleri ve komplikasyonları bulunabilir. Kalbe stent takılması ve vücudun farklı bölgelerine stent uygulamasının gerçekleştirilmesi genel olarak aşağıdaki gibi sıralanabilen risk ve komplikasyonlara neden olabilir:
- Stent içinde yeniden daralma meydana gelebilir. Damar içerisine yerleştirilen stent zaman içerisinde dokularla kaplanmakta olup bu sürecin bazı durumlarda aşırıya kaçması olasıdır. Bu ise damarın tekrar daralması ile sonuçlanır.
- Uygulama esnasında damar içine kateter yerleştirilir. Ayrıca işlem sonrasında kan sulandırıcı ilaçların kullanılması gerekir. Bu ise kanama riskini arttırır.
- Stentin yerleştirildiği bölgede ani pıhtı oluşması mümkündür. Bu ise damarın tıkanmasına ve kalp krizine neden olabilir. Doktor tarafından tavsiye edilen kan sulandırıcı ilaçların kullanımı oldukça önemlidir.
Stent uygulamasının neden olabildiği komplikasyonlar arasında damar yaralanmaları da yer alır. Stentin yerleştirilmesi esnasında damar duvarı zedelenebilir. Öte yandan enfeksiyon riski de mevcuttur. Özellikle bazı risklerin minimize edilebilmesi için alanında uzman doktorlar tarafından işlemlerin gerçekleştirilmesi gerekir. Kalpte stent uygulaması sırasında titiz hareket edilmesi, bazı komplikasyonlarda riskin azalmasını sağlayabilir.
Stent Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
Stent uygulamasında çeşitli komplikasyonlar görülebilir. Bu tür komplikasyonların azaltılması ve iyileşme sürecinde herhangi bir sorunla karşılaşılmaması adına çeşitli hususlara dikkat edilmesi gerekir. Balon stent uygulaması sonrasında dikkat edilmesi gerekenler ana hatlarıyla şu şekildedir:
- Doktor tarafından reçete edilen ilaçları düzenli olarak kullanın. İlaç doz değişimini ancak doktor önerirse doktor kontrolünde gerçekleştirin. Uygulama sonrasında kan sulandırıcı kullanımı bir hayli önemlidir. Doktorun önermesi halinde kan sulandırıcı kullanın.
- Düzenli olarak doktor tarafından önerilen şekilde egzersiz gerçekleştirin. Uygulama sonrasında ilk günlerde hafif yürüyüşler tavsiye edilir. Bunun yanı sıra ilk haftalarda özellikle ağır egzersizlerden kaçınılması gerekir. Kalp sağlığını destekleyen yürüyüş ve egzersiz, uzun vadede oldukça önemlidir.
- Anjiyo stent takılması işlemi sonrasında sağlıklı ve düzenli beslenme planını uygulamanız gerekir. Alkolün sınırlandırılması ve sigaranın bırakılması gerekir. Tuz ve doymuş yağın son derece az olduğu yemeklerin tüketilmesi tavsiye edilir. Bunun yanı sıra Omega-3 içeren balıkların tüketilmesi de kalp sağlığını destekler.
İlaç kaplı stent (DES) ve ilaçsız stent başta olmak üzere farklı türleri bulunan stent uygulaması sonrasında yukarıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekir. Özellikle ilaç kullanımı, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz önerilir.
Kalbi besleyen damarların açılması olarak bilinen koroner arter açılması işlemi stent uygulaması ile gerçekleştirilerek özellikle tıkanan damarların tıkanıklığı giderilir. Uygulama esnasında damar içi metal kafes kullanılarak ve damarın açık kalması sağlanır. Bu tür adımları içeren stent, uygun hastalarda kullanılarak damar tıkanıklığı sorununun çözümlenmesine destek olur. Bu nedenle tedavi yöntemi olarak stentin tercih edilebildiğini ve kullanılabildiğini söylemek mümkündür.
Stent Uygulamasıyla ilgili Sıkça Sorulan Sorular
Stent takıldıktan sonra hastanede ne kadar kalınır?
Genellikle stent uygulaması sonrası hasta aynı gün taburcu edilebilir. Ancak işlem türüne, hastanın genel sağlık durumuna ve olası komplikasyonlara bağlı olarak 1 gece hastanede kalınması gerekebilir. Doktorun önerisine göre taburculuk süresi belirlenir.
Stent uygulamasından sonra ne zaman işe veya günlük aktivitelere dönülebilir?
Stent takıldıktan sonra çoğu hasta 1 hafta içinde hafif günlük aktivitelere dönebilir. Ancak ağır fiziksel işlerde çalışanların 2-4 hafta dinlenmeleri önerilir. Kesin dönüş zamanı, doktorun kontrolüne ve hastanın iyileşme sürecine bağlıdır.
Hangi durumlarda stent yerine bypass ameliyatı tercih edilir?
Stent, genellikle tek veya az sayıdaki damar tıkanıklıklarında tercih edilir. Ancak birden fazla damar tıkalıysa, damarlar ciddi hasar görmüşse veya diyabet gibi ek risk faktörleri varsa, bypass ameliyatı daha uygun bir seçenek olabilir.
Stent uygulaması ağrılı bir işlem midir?
Hayır. Stent uygulaması sırasında genellikle lokal anestezi uygulanır ve hasta işlem sırasında ağrı hissetmez. Sonrasında hafif ağrılar ya da baskı hissi olabilir, ancak bu durum genellikle kısa sürede geçer.
Stent takılan kişi tekrar kalp krizi geçirebilir mi?
Stent takılması, kalp krizi riskini azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmaz. Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçların düzenli kullanımı ve doktor kontrolleri riski en aza indirmek açısından büyük önem taşır.