Kalp, vücudun yaşamsal fonksiyonlarını devam ettirmek için devamlı olarak kan pompalayan kaslı bir organdır. Bu pompalama fonksiyonu, kalbin kendi özel elektriksel sistemi tarafından kontrol edilen rutin ve ritmik kasılmalarla gerçekleşir. Kalbin bu rutin ritminde meydana gelen herhangi bir sorun kalp ritim bozukluğu olarak tanımlanır. Bu husus, kalbin normalden daha hızlı, yavaş ya da düzensiz atması olarak baş gösterir. Sağlıklı bir kalp ritmi, genel beden sağlığı için ciddi öneme sahiptir. Çünkü organlara yeteri kadar oksijen ve besin taşınmasını sağlar.
Kalp Ritim Bozukluğu (Aritmi) Nedir?
Kalp ritim bozukluğu, tıp sözlüğünde aritmi olarak da bilinir, kalbin elektriksel uyarılarının üretilmesinde ya da iletiminde bir problem olduğunda ortaya çıkar. Kalp normalde dakikada 60-100 arasında düzenli bir şekilde artar. Bu ritmin dışındaki her türlü farklılık ritim bozukluğu olarak değerlendirilir.
Fakat bütün ritim değişiklikleri riskli değildir. Örneğin, aktivite esnasında kalbin hızlı atması ya da dinlenme esnasında yavaşlaması normal fizyolojik cevaplardır. Problem, bu ritim farklılıklarının beklenmeyen zamanlarda ya da anormal şekillerde baş göstermesidir. Bazı aritmiler zararsız olabiliyorken, bazıları altta yatan önemli bir kalp probleminin ifadesi olabilir ve hayatı tehdit eden durumlara yol açabilir. Bundan dolayı ritimle ilgili şüpheler göz ardı edilmemelidir.
Kalp Ritim Bozukluğu (Aritmi) Türleri Nelerdir?
Ritim bozuklukları, kalbin atış hızına ya da ritim düzensizliğine bağlı olarak farklı türlere ayrılır. Başlıca kalp ritim bozukluğu türlerini sıralamak gerekirse;
- Taşikardi: Kalbin normalden hızlı atması durumudur. Kalp hızı dakikada 100 atımın üzerinde seyreder. Taşikardinin de kendi içerisinde farklı türleri mevcuttur. Örneğin, kalbin üst odacıklarından kaynaklanan supraventriküler taşikardi ya da alt odacıklarından kaynaklanan ventriküler taşikardi gibi. Ventriküler taşikardi, potansiyel olarak daha riskli bir durumdur.
- Bradikardi: Kalbin normalden yavaş atması durumudur. Kalp hızı dakikada 60 atımın altında seyreder. Uyku esnasında ya da sporcularda kalp hızının düşük olması normal sayılır. Fakat belirgin yavaşlama baş dönmesi, yorgunluk gibi semptomlara yol açabilir. Sinüs bradikardisi ya da kalbin elektriksel iletim sistemindeki kalp bloğu bradikardiye sebep olabilir.
- Antriyal Fibrilasyon: En çok görülen türlerden bir tanesidir. Kalbin üst odacıklarının düzensiz ve çok hızlı bir biçimde kasılması durumudur. Bu durum, kanın antriyumlarda birikmesine ve pıhtı oluşumuna yol açarak inme tehlikesini artırır. Kalp atışları çoğunlukla hızlı ve tamamen düzensizdir.
- Ventriküler Fibrilasyon: Yaşamı tehdit eden acil bir husustur. Kalbin alt odacıklarının etkili bir biçimde kasılmak yerine yalnızca titreştiği bir aritmi türüdür. Bu durumda kalp, vücuda kan pompalayamaz, hızla bilinç kaybı ve ölüm meydana gelir. Acil tıbbi müdahale ister.
Ekstrasistoller ise kalbin normal ritmi arasında fazladan ya da erken gelen atımlardır. Çoğunlukla zararsızdırlar fakat sık devam ettiğinde ya da altta yatan bir kalp hastalığı mevcutsa rahatsız edici olabilirler.
Kalp Ritim Bozukluğu (Aritmi) Neden Olur?
Kalp ritim bozukluğu nedenleri son derece fazladır ve bazen belirgin bir sebep bulunamaz. En yaygın sebepler ise şunlardır;
- Kalp Rahatsızlıkları: Kalp damarlarında daralma, geçirilmiş kalp krizi, kalp kapak hastalıkları, kalp yetersizliği, kalp kası hastalıkları, doğuştan kalp hastalıkları.
- Diğer Tıbbi Durumlar: Hipertansiyon, tiroid bezi rahatsızlıkları, diyabet, uyku apnesi, akciğer hastalıkları, vücuttaki elektrolit eksiklikleri.
- Yaşam Stili Etkenler: Sigara tüketimi, aşırı alkol kullanımı, aşırı kafein alımı, uyuşturucu madde kullanımı, yoğun stres ya da anksiyete.
- İlaçlar: Bazı reçeteli ya da reçetesiz satılan ilaçlar yan etki olarak ritim bozukluğuna sebep olabilir.
Psikolojik unsurlar da ritim bozukluklarına neden olabilir. Yoğun stres, panik atak ya da anksiyete durumları çarpıntıya ya da bazen geçişi ritim bozukluklarına neden olabilir. Bu husus psikolojik kalp ritim bozukluğu olarak ifade edilir, fakat çoğunlukla altta yatan yapısal bir kalp probleminden ziyade vücudun stres verdiği aşırı tepkiyle alakalıdır.
Kalp Ritim Bozukluğu (Aritmi) Nasıl Teşhis Edilir?
Bazı kalp ritim bozukluğu çeşitleri herhangi bir belirti vermez ve düzenli kontroller esnasında tesadüfen saptanır. Fakat belirti veren durumlarda en çok rastlanılan kalp ritim bozukluğu belirtileri de şu şekildedir;
- Çarpıntı: Kalp atışlarını hissetme. Bu, kalbin hızlı, kuvvetli, düzensiz atması ya da teklemesi biçiminde algılanır. Göğüste kuş çırpıntısı hissi olarak da tarif edilebilir.
- Göğüs Ağrısı ya da Rahatsızlık Hissi: Göğüste sıkışma, baskı ya da ağır hissetme.
- Nefes Darlığı: Özellikle egzersiz esnasında ya da dinlenirken aniden baş gösteren nefes darlığı.
- Baş Dönmesi: Kalbin yeteri kadar kan pompalayamaması sonucunda beyne giden kan akışının düşmesiyle baş gösterir.
- Bayılma: Önemli ritim bozukluklarında görülebilen bir semptomdur.
- Yorgunluk: Özellikle kronik ritim bozukluklarında ya da kalp yetmezliği ile beraber olduğunda sık gözlenir.
Bu belirtilerden herhangi bir tanesini yaşamanız durumunda, özellikle ani şekilde başlarsa ya da şiddetliyse, zaman kaybetmeden tıbbi destek almanı önemlidir. Doğru teşhis, verimli bir tedavinin ilk aşamasıdır. Kalp ritim bozukluğu teşhisinde kullanılan başlıca teknikler şunlardır;
- Tıbbi Geçmiş ve Fizik Muayene: Doktorunuz belirtilerini, ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, tetikleyici etkenleri ve diğer sağlık problemlerinizi sorgular. Kalp seslerini dinler ve nabzınızı kontrol eder.
- EKG: Kalbin elektriksel etkinliğini kaybeden temel bir testtir. Kısa vadeli kayıt yaptığından dolayı yalnızca test esnasında var olan aritmileri yakalar.
- Holter Monitörü: 24 ile 48 saat süresince kalp ritmini devamlı olarak kaybeden taşınabilir bir EKG cihazıdır. Gündelik aktiviteler esnasında meydana çıkan aritmileri tespit etmeden çok faydalıdır.
- Olay Kaydedici: Semptomlar baş gösterdiğinde hasta tarafından aktive edilen ya da belli ritim anormalliklerini otomatik olarak kaydeden, daha uzun vadeli kullanılan taşınabilir bir alettir.
- EKO: Kalbin ultrasonudur. Kalbin yapısını, kapakçıklarını ve pompalama işlevinin değerlendirerek ritim bozukluğuna sebep olabilecek yapısal problemleri gösterir.
- Efor Testi: Egzersiz esnasında EKG kaydı alınarak, fiziksel aktivitenin tetiklediği aritmilerin belirlenmesine destek olur.
Elektrofizyolojik çalışma ise daha karmaşık olan aritmilerin teşhisi ve kaynağının belirlenmesi için yapılan invaziv bir testtir. Kateterler yöntemiyle kabin içerisinde ince elektrotlar yerleştirilerek kalbin elektriksel haritası çıkarılır ve ritim bozuklukları uyarılabilir. Eğik masa testi ise özellikle bayılmaların sebebini araştırmak için kullanılır.
Kalp Ritim Bozukluğu Tedavisi Nasıl Yapılır?
Kalp ritim bozukluğu tedavisi, aritminin çeşidine, şiddetine, semptomlara, altta yatan sebeplere ve hastanın genel sağlık durumuna göre hasta özelinde planlanır. Tedavi alternatifleri ise şunları kapsar:
- Hayat Tarzı Değişiklikleri: Düzenli beslenme, egzersiz, ideal kilonun korunması, zararlı alışkanlıklardan uzaklaşma, stresi yönetme gibi farklılıkla pek çok aritminin kontrol altına alınmasına destek olur. Tetikleyici etkenlerden kaçınmak oldukça önemlidir.
- Kalp Ritim Bozukluğu İlaçları: Kalp ritmini düzenlemeye ve kontrol altına almaya destek olan anti-aritmik ilaçlar ve kan sulandırıcılar.
- Kardiyoversiyon: Kalp ritmini normale çevirmek için kontrollü elektroşok verilmesi ya da ilaç kullanılması uygulamasıdır.
- Kateter Ablasyonu: EPS esnasında kalp ritim bozukluğuna sebep olan anormal kalp dokusu bölgenin radyofrekans enerjisi ya da dondurma tekniğiyle ortadan kaldırılmasıdır.
- Kalp Pili: Özellikle bradikardi durumlarında kalbin yeterli hızda atmasını sağlamak adına göğüs kısmına cilt altına yerleştirilen küçük bir alettir.
- İmplante Edilebilen Kardiyoverter Defibrilatör: Hayatı tehdit eden ventriküler fibrilasyon ya da taşikardi tehlikesi olan hastalarda, anormal ritmi algılayarak otomatik şok vererek ritmi düzelten, kalp piline benzeyen bir alettir.
- Kalp Ritim Bozukluğu Ameliyatı: Bazı zamanlarda, özellikle diğer tedaviler başarısız olduğunda ya da başka bir kalp ameliyatı esnasında cerrahi yollar gerekebilir. Maze, atriyal fibrilasyon tedavisinde kullanılan cerrahi bir ablasyon tekniğidir.
Kalp ritim bozukluğu teşhisi konan kişiler için rutin doktor kontrolleri ve tedavi programına uyum önemlidir. Altta yatan sebeplerin kontrol altında tutulması ritim bozukluğunun yönetiminde kritiktir. Sağlıklı yaşam stili alışkanlıklarını benimsemek hem var olan ritim bozukluğunu kontrol altında tutmaya destek olur hem de yeni problemlerin ortaya çıkmasını önler. Stres yönetimini yöntemleri öğrenmek, özellikle psikolojik kalp ritim bozukluğu eğilimi olan kişiler için yararlıdır.