Yapay kalp, kalbin yerini alan ve dolaşımın devam etmesini destekleyen cihazdır. Kalp krizi, kalp kası hastalıkları başta olmak üzere pek çok durum kalbin sağ veya sol tarafında işlev kaybına neden olabilir. Bu ise kalbin görevini etkili bir şekilde yerine getirememesi anlamına gelir. Kalpteki işlev bozukluğu pek çok kalp hastalığına neden olabildiği gibi vücudun farklı bölgelerinin bu durumdan etkilenmesine sebebiyet verebilir.
Yapay kalp cihazı, birçok farklı türe sahiptir. Sol yapay kalpler, total yapay kalpler ve iki taraflı yapay kalpler bu türler arasında yer alır. Kullanılacak kalp cihazı çeşidi, kalpte yetmezliğe sebebiyet veren sorunların hangi bölgede olduğuna göre değişiklik gösterir.
Yapay Kalp Nedir ve Hangi Durumlarda Kullanılır?
Yapay kalp, kalbin karıncık kısmından vücudun geri kalan kısmına kanın pompalanmasını sağlayan mekanik destek cihazları olarak tanımlanabilir. Kalp kapak hastalıkları başta olmak üzere çeşitli sağlık sorunları kalbin sorun yaşamasına neden olabilir. Kalbin işlevini yerine getiremediği durumlarda diğer tedavi yöntemleri yeterli değilse yapay kalp kullanımı mümkün olabilir.
Yapay kalp ameliyatının gerekli olabileceği durumlar genel hatlarıyla aşağıdaki gibi sıralanabilir:
- Kalp Nakline Köprüleme: Kalp nakline kadar bekleyemeyen hastalarda sentetik mekanik kalp kullanımı gerekli olabilir.
- Karar Verme Aşaması: Hastanın kalp nakline uygun olup olmadığı üzerine çalışma ve araştırma yapılırken mekanik kalp kullanılması gerekebilir. Bu tür durumlarda hastanın genel durumunda bozulma olabildiği için karar aşamasında hastanın riske atılmaması son derece önemlidir.
- İyileşmeyen Köprüleme: Kalp kasının virüs başta olmak üzere çeşitli nedenlerle iltihaplanması (miyokardit) durumunda kalp kasında ani kasılma meydana gelebilir. Bu tür durumlarda mekanik kalp cihazı gerekli olabilir. İyileşmenin görülmesi halinde ise cihaz çıkarılabilir.
- Sonlanım Tedavisi: Kalp nakline uygun olmayan hastalarda sonlanım tedavisi kapsamında mekanik kalp takılır. Bu durumda hastanın yapay kalbi ömür boyu kullanması gerekir.
Belirtilen durumların tamamı, mekanik kalbin gerekliliğine işaret eder. Özellikle kalp kasında meydana gelen sorunlar, mekanik dolaşım desteğine ihtiyaç duyulmasına sebebiyet verebilir. Mekanik kalp bir süreliğine veya ömür boyu kullanım adına takılabilir.
Yapay Kalp Türleri: Sol Ventrikül Destek Cihazı (LVAD) ve Total Yapay Kalp (TAH)
Yapay kalbin çeşitli türleri bulunur. Bu türler genel olarak iki başlık altında değerlendirilir. Genel olarak aşağıdaki gibi sıralanabilen mekanik kalp, kalpte yetmezliğe bağlı olarak gelişen sorunların azaltılması adına tercih edilebilir:
- Total Yapay Kalp (TAH): Bu türde kalp tamamen çıkarılır ve yerine total yapay kalp (TAH) konulur. Diğer mekanik kalp uygulamalarından farkı, kalbin tamamen çıkarılması ve yerine mekanik kalbin yerleştirilmesidir. Bu tür uygulama; daha önce kalp kapakçığı ameliyatı olan, kalbin içerisinde pıhtı saplanan kişilerde gerçekleştirilir. Total mekanik kalpler kendi arasında ikiye ayrılır. Kısa süreli kalp destek cihazları; birkaç saat, gün veya birkaç hafta süre ile uygulanır. Pulsatil olarak bilinen ve atan kalp şeklinde çalışan mekanik kalpler uzun yıllar boyunca kullanılabilir.
Sol Ventrikül Destek Cihazı (LVAD): Sol kalp yetmezliği durumunda uygulanan sol ventrikül destek cihazı (LVAD) kalbin sol karıncığına yerleştirilir. Sürekli akım sağlayan cihazlar kullanılmakta olup ameliyat sonrası iyileşme süreci genellikle kısadır.
Yapay Kalp Ameliyatı Nasıl Gerçekleştirilir?
Yapay kalp ameliyatı çeşitli adımların uygulanması ile gerçekleştirilir. Bu adımların her biri, ameliyat sürecinin başarılı bir şekilde tamamlanması adına son derece önemlidir. Genel anestezi ile gerçekleştirilen cerrahi müdahalede hastaya mekanik kalp takılır. Hangi kalp destek cihazının seçileceği ve hangi teknikle cihazın takılacağı doktor tarafından belirlenir.
Cerrahi işlem ortalama 3-6 saat sürer. Ameliyat sonrasında hasta, yoğun bakım özel nakil odasına alınır. Solunum cihazına bağlanan hastada tüm bulgular normale geldiğinde solunum cihazı çıkarılır. Hasta, 3-4 gün süre yoğun bakımda kalır. Ardından servisteki özel odalarına alınarak takip ve tedavileri devam eder.
Her şeyin yolunda gitmesi ve herhangi bir komplikasyonun görülmemesi durumunda 20-25 gün sonra hasta taburcu edilir. Özellikle bu süreçte hasta yakınına gerekli eğitim verilir. Böylelikle iyileşme süreci hasta yakını tarafından kontrol edilebilir.
Yapay Kalp Destek Cihazlarının Avantajları ve Dezavantajları
Yapay kalp destek cihazlarının birtakım avantajları ve dezavantajları bulunur. Yapay kalp cihazlarının avantajları ana hatlarıyla şu şekildedir:
- Kalp yetmezliği bulunan ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen hastalarda yaşam süresinin uzamasını destekler.
- Hastaların fiziksel aktivite kapasitesinin artmasını destekler. Özellikle nefes darlığı azalır. Bunun yanı sıra hastalar, gündelik yaşamlarını bağımsız bir şekilde sürdürme olanağı yaşar.
- Kalbin yeterli kan pompalayamaması böbrek, karaciğer ve beyin gibi vücudun bölgeleri zarar görebilir.
- Nakil için uygun olmayan hastalarda alternatif çözüm olarak değerlendirilmesi olanaklıdır.
Gelişen teknoloji, yeni nesil cihazların çok daha küçük bir yapıda olmasını sağlar. Bu ise cihazların çok daha az enfeksiyon riski taşıması anlamına gelir. Öte yandan yapay kalp cihazlarının birçok dezavantajı da bulunur. Bu dezavantajlar ise genel olarak aşağıdaki gibidir:
- Cihazda pıhtı oluşumu, emboliyle beyne ulaşabilir ve bu durum, inme riskine sebebiyet verebilir.
- Cihazın dışarıya açılan kabloları mevcuttur. Bu kablolar nedeniyle enfeksiyon riski bulunur.
- Kan sulandırıcı kullanılmasını zorunlu kılar. Bu ise iç ya da dış kanamaya neden olabilir.
Bunların yanı sıra özellikle genç hastalarda cihaz kullanımı strese sebebiyet verebilir. Cihazın şarj edilmesi ve bakımının yapılması için sürekli kontrol sağlanması hastanın sosyal yaşantısını olumsuz etkileyebilir.
Yapay Kalp Takılan Hastaların Rehabilitasyon Süreci
Yapay kalp takılan hastaların rehabilitasyon süreci hem fiziksel hem de psikososyal iyileşmeyi amaçlar. Özellikle komplikasyon risklerinin minimize edilmesi ve hastanın yaşam kalitesinin arttırılması hedeflenmekte olup aynı zamanda hastanın cihazla birlikte yaşama uyum sağlaması desteklenir. Erken dönem rehabilitasyonu yoğun bakım döneminden hemen sonra başlar. Bu adımda hastanın en kısa sürede yataktan kalkması amaçlanır. Ayrıca akciğer fonksiyonlarının iyileştirilebilmesi için solunum egzersizleri uygulanır.
Genç dönem rehabilitasyonunda ise hastaya beslenme danışmanlığı verilir. Dengeli ve kalp dostu bir beslenme önerilir. Yavaş ilerleyen egzersiz programları oluşturularak hastanın kalp sağlığı desteklenir. Bu süreçte evde bakım da son derece önemlidir. Cihazın düzgün çalışması önemli olduğundan cihazın her gün kontrol edilmesi gerekir.
Hastaların düzenli bir şekilde doktor kontrolüne gitmesi ve kan tahlili yaptırması gerekir. Düzenli kontrol, cihaz ayarlarının da kontrol edilmesi anlamında önemlidir. Yapay kalp takan hastaneler bulunmakta olup bu hastaneler, düzenli cihaz bakımının gerçekleştirilmesine de destek olabilir.
Yapay Kalp ile Yaşam: Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Öneriler
Yapay kalp ameliyatı riskleri bulunduğundan özellikle ameliyat sonrasında doktor tarafından belirtilen hususlara dikkat edilmelidir. Düzenli doktor kontrolü, cihaz bakımı gibi birçok unsur hasta ve hasta yakınlarının dikkat etmesi gerekenler arasında yer alır. Bunun yanı sıra yapay kalp ile yaşamak zorunda kalan hastaların enfeksiyon riskini göz önünde bulundurması gerekir. Bu nedenle hastalar cilt temizliğine dikkat etmeli ve pansumanlarını doktorun önerdiği sıklıkta gerçekleştirmelidir.
Yapay kalp ameliyatı sonrası hastaların, doktor tarafından önerilen şekilde kan sulandırıcı kullanması gerekir. Kan pıhtılaşmasının önlenmesi son derece önemlidir. Fiziksel olarak aktif olabilen hastaların doktor tarafından önerilen şekilde aktivitede bulunması gerekir.
Yapay kalp kapakçığı çeşitleri ve mekanik kalp türleri birbirinden farklı olup genellikle sorunun meydana geldiği bölgeye göre kalp cihaz tercih edilir. Cihazın türüne göre cihaz bakımı gibi hususlar da değişiklik gösterebilir.