Şah damarı tıkanıklığı, beyne taşıyan kan damarlarının tıkanması durumunda meydana gelen ve ciddi sonuçlara neden olabilen bir tür hastalıktır. Boynun iki yanında yer alan atar damarların tıkanması olarak bilinen beyin şah damarı tıkanıklığı, arterin tamamen bloke olmasına ve felç oluşmasına sebebiyet verebilir.
Şah damarında meydana gelen tıkanıklık çeşitli semptomlarla kendisini belli edebilir. Şah damar tıkanıklığı belirtileri arasında denge kaybı ve yürümede zorluk, yüzme uyuşma, baş dönmesi ve şiddetli baş ağrısı yer alır. Bu tür belirtilerin gözlemlenmesi halinde doktor kontrolüne gidilmesi gerekir. Çeşitli testlerin yapılması ile hastalık teşhis edilebilir.
Hastalığın teşhis edilmesi, tedavi aşamasının planlanması açısından önemlidir. Özellikle hangi tedavinin benimsenmesi gerektiği hastalığın şiddeti ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir. Kalp damar tıkanıklıkları noktasında ortaya çıkan belirtileri dikkate almanız ve semptomlardan herhangi bir tanesini gözlemlemeniz halinde doktor kontrolüne gitmeniz erken teşhis ve tedavi açısından önemlidir.
Şah Damar Tıkanıklığı (Karotis Arter Hastalığı) Nedir?
Şah damarı tıkanıklığı ya da karotis arter hastalığı, şah damarının tıkanması durumu sonrasında meydana gelen ciddi bir hastalıktır. Tıkanıklık durumu bu bölgede kan pıhtı oluşumuna neden olabilir. Pıhtı oluşumu ise beyne kadar gidebildiği için şah damarında oluşan tıkanıklığın son derece ciddiye alınması gereken sağlık sorunu olduğunu belirtmek mümkündür.
Şah damarı kalpten beyne kan akışını sağlayan ve vücutta çok önemli görevlere sahip olan damarlardır. Zaman içerisinde bu damarlarda biriken plaklar, beyne sağlanan kan akışında aksamalara neden olabilir. Boynun her iki bölgesinde yer alan atardamarda veya tek bir atardamarda tıkanma görülebilir. Tıkanıklığın zamanında tedavi edilmesi hastanın hayati tehlikeye girmemesi açısından önemlidir. Çünkü şah damar tıkanıklığı tedavisi gerçekleşmediğinde ciddi bir tablo ortaya çıkabilir. Hatta tıkanıklığın ölüme bile yol açabileceğini belirtmek mümkündür.
Şah Damar Tıkanıklığının Belirtileri Nelerdir?
Şah damarı tıkanıklığında çeşitli semptomlar ortaya çıkar. Bu semptomlar, özellikle hastalık teşhisinin konulmasına destek olur. Ayrıca hastalığın erkenden fark edilmesini de sağlayabilir. Boyun şah damar tıkanıklığı belirtileri genel hatlarıyla aşağıdaki gibi sıralanabilir:
- Şiddetli baş ağrısı
- Yüzde uyuşma, karıncalanma veya tıkanıklık görülmesi
- Bilinç bulanıklığı
- Denge kaybı ve yürümede zorluk meydana gelmesi
- Düşünme ve konuşma ile ilgili sorunların ortaya çıkması
- Felç
- Ani görme kaybı ya da bulanık görme
Bu tür belirtilerin her biri ciddiye alınmalıdır. Bu nedenle belirtilerden bir veya birkaçının görülmesi halinde doktor kontrolüne gidilmesi gerekir. Doktor tarafından semptomlar dikkatle incelenerek gerekli görülmesi halinde çeşitli testler yapılır.
Şah Damar Tıkanıklığının Nedenleri ve Risk Faktörleri
Şah damarı tıkanıklığının görülmesine neden olan çeşitli faktörler ve hastalığın ortaya çıkmasını tetikleyen risk unsurları mevcuttur. Temel olarak damar sertliği olarak bilinen ateroskleroz şah damarında tıkanıklığın oluşmasına sebebiyet verir. Plakların damarda birikmesi bir süre sonra damarın tıkanmasına neden olur.
Şah damarında meydana gelen tıkanıklığın farklı nedenleri de bulunur. Beyne giden şah damar tıkanıklığı nedenleri ana hatlarıyla şu şekilde sıralanabilir:
- Sigara kullanımı
- Diyabet
- Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
- Hareket eksikliği
- Genetik nedenler
- Uyku apnesi
- Yaşlılık
- Obezite
- Trigliserid yüksekliği
Bu tür nedenlerin her biri şah damarında ortaya çıkan tıkanıklığı tetikleyebilir. Dolayısıyla özellikle sigara kullanımının azaltılması ve çok daha hareketli bir yaşantının benimsenmesi gerekir. Bunun yanı sıra fazla kilonun da sağlıklı bir şekilde verilmesi gerekir.
Şah Damar Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?
Şah damarı tıkanıklığının teşhis edilmesi için çeşitli tanı yöntemlerinin kullanımı olanaklıdır. Öncelikli olarak semptomların kontrolü için fiziki muayene gerçekleştirilir. Karotis arter damarında uğultuya benzeyen bir ses olup olmadığı kontrol edilir. Şah damarında meydana gelen tıkanıklık halinde damardan ses gelmesi mümkündür.
Fiziki muayenenin yanı sıra hastalık teşhisinin konulabilmesi için birtakım test ve uygulamaların gerçekleştirilmesi gerekir. Teşhis için ultrason, BT anjiyografisi, BT ya da MR tercih edilebilir. Bu tür testlerin kullanılması ile birlikte hastalık teşhisi yapılır. Hastalığın teşhis edilmesi, tedavi aşamasına geçilmesi ve tedavinin planlanması açısından oldukça önemlidir.
Şah Damar Tıkanıklığı Tedavi Seçenekleri
Şah damarı tıkanıklığı tedavisinde tercih edilebilecek çeşitli yöntemler mevcuttur. Bu yöntemlerden hangisinin tercih edileceğine şah damarı tıkanıklığının seviyesine göre karar verilir. Bu nedenle ilk olarak damardaki tıkanıklığın seviyesi belirlenmelidir.
Şah damarı tıkanıklığının tedavisinde tercih edilebilecek yöntemler ana hatlarıyla şu şekilde sıralanabilir:
- Karotis anjiyoplastisi ve stent uygulaması: Ameliyatı riskli olan vakalar ya da karotis endarterektomi ile ulaşılması zor olan tıkanıklıkların olması durumunda tercih edilen bir uygulamadır. Lokal anestezi altında yapılan uygulama kapsamında tıkanıklık bölgesine kateter ile balon gönderilir.
- Kolesterolün düşürülmesi ya da kan basıncının kontrol edilmesi için ilaç kullanımı: Kan pıhtılarını önleyebilmek adına aspirin ya da kan sulandırıcı ilaçların kullanılması gerekebilir.
- Yağ birikintilerinin birikimini yavaşlatabilmek adına yaşam tarzı değişiklikleri: Sağlıklı bir şekilde beslenmek ve düzenli olarak egzersiz yapmak, şah damar tıkanıklığının giderilmesi açısından bir hayli önemlidir. Tuzu azaltmak, sigarayı bırakmak ve fazla kilodan sağlıklı olarak kurtulmak; yağ birikintilerinin birikimini yavaşlatmak adına ideal olabilir.
- Karotid endarterektomi: Şiddetli karotid arter hastalığında kullanılan önemli tedavi yöntemleri arasında yer alır. Boynun ön kısmında kesi atılır ve buradan tıkalı karotid arteri açılarak plaklar çıkarılır. Arterin onarılması için greft ya da dikiş kullanılarak işlem tamamlanır.
Hastalığın durumuna göre bu tür yöntemlerden uygun olanların tercih edildiğini söylemek olanaklıdır. Her bir uygulamada tercih edilen işlem basamakları farklıdır. Bu nedenle uygulamanın belirlenmesi ve tedavinin gerçekleştirilmesi gerekir.
Şah Damar Tıkanıklığını Önlemek için Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Şah damarı tıkanıklığının önlenebilmesi için yaşam tarzında çeşitli değişikliklerin yapılması gerekir. Yaşam tarzında yapılabilen değişiklikler ana hatlarıyla şu şekildedir:
- Düzenli Egzersiz: Düzenli bir şekilde egzersiz yapılması, kan basıncının düzenlenmesini olanaklı hale getirir. Ayrıca belirli aralıklarla yapılan egzersiz ile kilo kontrolü sağlanır. Kolesterolün dengelenmesi adına da egzersiz yapılması oldukça önemlidir. Bunun için doktor önerisine dikkat edilmesi gerekir.
- Sağlıklı Beslenme Alışkanlıkları: Sağlıklı ve düzenli bir şekilde beslenmek, kalp sağlığının desteklenmesi ve damar tıkanıklığının önlenmesi adına önemlidir. Lif açısından zengin olan sebze, meyve ve tam tahılların tüketilmesi gerekir. Öte yandan tuz tüketiminin sınırlanması, yüksek tansiyonun önlenmesini destekler. Son olarak sağlıklı beslenme alışkanlığı kapsamında doymuş ve trans yağlardan kaçınılması önerilir.
Şah damarı tıkanıklığının önlenmesi adına kilo kontrolünün gerçekleştirilmesi, stresin yönetilmesi, alkol tüketiminin sınırlandırılması önerilir. Bunun yanı sıra sigaradan uzak durulması da gerekir. Bu tür adımların her biri, beyne giden kan akışında azalmanın önlenmesini olanaklı hale getirir.
Şah Damar Tıkanıklığında Cerrahi ve Girişimsel Yöntemler
Şah damarı tıkanıklığının tedavi edilebilmesi için cerrahi ve girişimsel yöntemlerin tercih edilmesi gerekebilir. Şah damarı tıkanıklığı belirtilerinin görülmesi halinde hastalık tanısının konulabilmesi için çeşitli teşhis yöntemlerinin tercih edilmesi gerekir.
Şah damarı tıkanıklığı ameliyatı, tercih edilecek yöntemler arasında bulunur. Karotis endarterektomi, balon anjiyoplasti, karotis arter stentleme gibi yöntemler tercih edilebilir. Özellikle şah damar tıkanıklığında geçici iskemik atak (TIA) gibi durumlar meydana gelebilir. Bu nedenle tedavinin zamanında gerçekleştirilmesi oldukça önemlidir.